X-ray bagaj tarama cihazı almak isteyen hemen herkes aynı soruyla başlar: “Fiyatı ne kadar?” Cevap tek bir rakam değildir, çünkü X-ray cihazı bir ürün değil, bir yapılandırmadır. Aynı dış görünüşe sahip iki cihaz arasındaki fark, kataloğa bakarak anlaşılmaz. Aşağıda fiyatı belirleyen yedi teknik etkeni ve teklif alırken sormanız gereken soruları sıralıyoruz.
Fiyatı en çok etkileyen tek başlık budur. Tünel büyüdükçe jeneratör gücü, dedektör dizisinin uzunluğu, konveyör motoru ve kurşun perdeleme miktarı birlikte büyür. 500 × 300 mm tünelli kompakt bir cihaz ile 1000 × 1000 mm tünelli kargo tarayıcı arasında, gövde maliyeti bakımından kat kat fark vardır.
Seçerken şu soruyu sorun: Kontrol noktamdan geçen en büyük eşya ne? Cevap valizse 600 × 400 mm, evrak çantasıysa 500 × 300 mm, paletse 1000 × 1000 mm doğru başlangıçtır. Küçük seçilen bir tünel, her gün manuel arama ve kuyruk olarak geri döner.
Penetrasyon, cihazın kaç milimetre çeliğin arkasını görebildiğini gösterir. 32 mm penetrasyonlu bir cihaz, metal kutu içine yerleştirilmiş bir nesneyi görüntüleyebilirken daha düşük değerli bir cihaz bu noktada “kör” kalır. Yüksek penetrasyon, daha güçlü bir X-ışını jeneratörü ve daha iyi perdeleme demektir; fiyata doğrudan yansır.
Tel çözünürlüğü AWG (American Wire Gauge) cinsinden verilir ve cihazın ne kadar ince bir teli ayırt edebildiğini gösterir. Sayı büyüdükçe tel incelir: 40 AWG çözünürlük, 38 AWG’den daha iyidir. Kablolu düzeneklerin tespiti bu değere bağlıdır.
Görüntü kalitesinin asıl belirleyicisi dedektör dizisidir. Japon Hamamatsu dedektör ve İngiliz Senstech kart gibi bilinen bileşenlerle yapılandırılmış cihazlar, görüntü netliği ve ömür bakımından farklıdır. Teklif alırken dedektör markasını mutlaka sorun; katalogda yazmıyorsa yazılı olarak isteyin.
Çoklu enerji görüntüleme, organik ve inorganik maddeleri renkle ayırır: turuncu organik (kağıt, gıda, patlayıcı, uyuşturucu), mavi metalik (silah, bıçak), yeşil karışık maddeleri gösterir. Bunun üzerine gelen fonksiyonlar fiyatı değiştirir:
Konveyörün taşıyabileceği yük (örneğin 180 kg) ve bandın hızı (tipik 0,2 m/s) saatlik kapasiteyi belirler. Yoğun noktalarda rulolu giriş–çıkış masaları, çift operatör konsolu ve ek monitör gibi donanımlar eklenir.
Gözden kaçan ama toplam sahip olma maliyetini en çok etkileyen kalem budur. Satın almadan önce şunları netleştirin:
Türkiye’de X-ray cihazı işleten kurumların, radyasyon kaynağı kullanımı için düzenleyici kurumdan lisans alması ve personelin radyasyon güvenliği eğitimini tamamlaması gerekir. Lisans süreci, periyodik sızıntı ölçümleri ve kişisel dozimetre takibi işletme maliyetinin parçasıdır. Bütçelerken bu kalemi en baştan ekleyin; güncel mevzuat ve başvuru adımları için kurumun resmî duyurularını esas alın.
Doğru fiyatı tek seferde verebilmemiz için üç bilgi yeterlidir:
Bu üç bilgiyle aynı gün içinde model önerisi, yerleşim planı ve net fiyat teklifi gönderiyoruz.
Çünkü X-ray cihazı tek bir ürün değil, tünel ölçüsü, jeneratör gücü, dedektör tipi, yazılım fonksiyonları ve konveyör kapasitesinden oluşan bir yapılandırmadır. Aynı dış gövdeye sahip iki cihaz, farklı dedektör ve yazılımla çok farklı fiyatlara sahip olabilir.
Jeneratör ömrü, dedektör kartlarının durumu ve yedek parça bulunabilirliği bilinmiyorsa risklidir. İkinci el değerlendiriyorsanız jeneratör çalışma saatini, son sızıntı ölçüm raporunu ve kalan garanti durumunu mutlaka isteyin.
Kontrol noktanızdan geçen en büyük eşya cihazın tüneline sığıyorsa ve geçiş yoğunluğunuz düşükse evet. Sığmıyorsa cihaz her gün manuel aramaya yol açar ve ucuz model pahalıya gelir.